پلوی ایرانی با عدس

عدس‌پلو

عدس‌پلو

پلوی عدس با پیازداغ، کشمش و کمی زعفران

دانه‌های جدا و دم‌کشیدهٔ برنج، عدسِ نرم و رویه‌ای از پیازداغ و کشمش، عدس‌پلویی بی‌گوشت و خوش‌طعم می‌سازند. عدس را جدا بپزید، برنج را وقتی مغزش هنوز کمی سفت است آبکش کنید و باقیِ کار را به بخارِ ملایم بسپارید.

آماده‌سازی
۳۰ دقیقه، شامل خیساندنِ برنج
پخت
۱ ساعت و ۱۵ دقیقه؛ بخشی از پخت هم‌زمان با آماده‌سازی است
زمان کل
حدود ۱ ساعت و ۳۵ تا ۴۵ دقیقه، با کارِ هم‌زمان و ۱۰ دقیقه استراحت
تعداد
۶ نفر
درجهٔ سختی
متوسط
اشتراک دستور
عدس‌پلو — نمای نهایی

تماشای ویدئوی پخت

یک لحظه در آشپزخانه

صدای طبیعی آشپزخانه همراه این ویدئوی کوتاه است. صدا را با کنترل پخش فعال کنید.

تاریخچه و خاستگاه

تاریخچهٔ عدس‌پلو

عدس‌پلو در روایتِ آشپزیِ ایران

ایران · گونه‌ای ثبت‌شده در خراسان

نقشه‌ای رنگ‌آمیزی‌شده از جان پینکرتون، سال ۱۸۱۸. مرزها و نام‌های تاریخی متعلق به زمان خود نقشه‌اند؛ نشان روی آن راهنمای جغرافیای خوراک است، نه ادعایی دربارهٔ مرزها.

این نشانگر به یک سنت گستردهٔ آشپزی ایرانی اشاره دارد، نه نقطهٔ اثبات‌شدهٔ پیدایش.

جان پینکرتون · ویکی‌مدیا کامنز · مالکیت عمومی
نقشهٔ رنگ‌آمیزی‌شدهٔ ایران و مناطق پیرامون، اثر جان پینکرتون در سال ۱۸۱۸

نقشهٔ رنگ‌آمیزی‌شدهٔ ایران و مناطق پیرامون، اثر جان پینکرتون در سال ۱۸۱۸

مشاهدهٔ سند و مجوز تصویر ↗

نامی منطقه‌ای در منابع

عدس‌پلو از خانوادهٔ متنوعِ پلوهای مخلوطِ ایرانی است. ایرانیکا ترکیبِ عدس، کشمش و خرما و نامِ «ستاره‌پلو» را در خراسان ثبت می‌کند.

سنتِ مشترکِ پلوپزی

داستانِ آن بیشتر به روشی مشترک در آشپزی مربوط است تا دستوری منحصر به یک شهر: دانه‌ها جدا آماده می‌شوند و سپس در قابلمهٔ دربسته کنارِ هم دم می‌کشند. روایت‌های آشپزانِ ایرانی، رویه‌ها و همراه‌های متفاوتی را نشان می‌دهند.

بر سفرهٔ خانواده

عدس نامِ حبوباتِ این غذاست و پلو به روشِ آماده‌کردنِ برنجِ مخلوط اشاره دارد. برخی گوشت اضافه می‌کنند، بعضی خرما را می‌پسندند و برخی تنها برنج و عدس می‌خواهند. در این نسخه، پیازداغ و کشمش همراهِ اصلی‌اند و خرما یک پیشنهادِ اختیاری است.

پیش از شروع

مواد لازم

برای هر ماده، مقدار آمریکایی و متریک، روش انتخاب و جایگزین مناسب را ببینید.

عدس‌پلو — چیدمان مواد اولیه
چیدمان تصویری مواد اصلی؛ مقدار دقیق هر مورد در فهرست زیر آمده است.
01برنج سفید باسماتی۲ پیمانه خشک ۴۰۰ گرم خشک

نقش در غذادانه‌های بلند، بافتِ سبکِ اطرافِ عدس را می‌سازند.

انتخاببرنجِ سفیدِ دانه‌بلندِ ساده انتخاب کنید، نه برنجِ فوری یا آمادهٔ پاکتی.

آماده‌سازیآرام بشویید تا آب کمتر کدر شود؛ ۳۰ دقیقه در آب خنک بخیسانید و پیش از جوشاندن آبکش کنید.

جایگزینبرنجِ دانه‌بلندِ ایرانی مناسب است؛ چون زمانِ نرم‌شدنِ گونه‌ها فرق دارد، بافت را ملاکِ آبکش‌کردن قرار دهید.

آلرژنبرنجِ ساده جزو آلرژن‌های اصلیِ رایج نیست؛ در صورت نیاز تماس متقاطع را بررسی کنید.

02عدسِ قهوه‌ای یا سبز۱ پیمانه خشک ۱۹۰ گرم خشک

نقش در غذاعدسِ سالم، طعمی ملایم و بافتی مشخص به پلو می‌دهد.

انتخابعدسِ کاملِ قهوه‌ای یا سبز انتخاب کنید؛ دال‌عدسِ قرمز برای این روش بیش‌ازحد نرم می‌شود.

آماده‌سازیپهن و پاک کنید، سنگ‌ریزه را بردارید، بشویید و آرام بجوشانید تا تقریباً نرم شود اما شکلش را حفظ کند.

جایگزین۲٫۵ پیمانه، حدود ۴۵۰ گرم، عدسِ پختهٔ بی‌نمک و خوب آبکش‌شده جایگزین کنید و مرحلهٔ پختِ عدس را حذف کنید.

آلرژنعدس از حبوبات است و حساسیتِ فردی به آن ممکن است.

03پیاز زرد۲ عدد متوسط، نازک برش‌خورده ۳۶۰ گرم پوست‌گرفته

نقش در غذاپیازِ آرام‌طلایی‌شده بدونِ گوشت، شیرینی و طعمِ دلپذیر می‌دهد.

انتخابپیازِ سفت و بدونِ قسمتِ نرم انتخاب کنید.

آماده‌سازیپوست بگیرید، نصف کنید و به صورتِ نیم‌حلقه‌های نازک و یک‌اندازه ببرید.

جایگزینهمین وزن پیازِ سفید جایگزینِ پیازِ زرد می‌شود.

آلرژنحساسیتِ فردی به پیاز ممکن است.

04کشمش پلوییِ تیره و بی‌دانهسه‌چهارم پیمانه ۱۱۰ گرم

نقش در غذاکشمش لقمه‌های شیرینِ کوچک می‌سازد، نه اینکه همهٔ برنج را شیرین کند.

انتخابکشمشِ نرم و سالم، بدونِ دم و کپکِ آشکار انتخاب کنید.

آماده‌سازیکوتاه بشویید و پیش از تماس با روغنِ داغ کاملاً خشک کنید؛ فقط تا براق‌شدن گرم کنید.

جایگزینهمین وزن کشمشِ روشن جایگزین کنید یا برای شیرینیِ کمتر مقدار را نصف کنید.

آلرژنسولفیت یا روغنِ افزوده را روی بسته بررسی کنید.

05روغن مایع بی‌بو۵ قاشق غذاخوری، تقسیم‌شده ۷۵ میلی‌لیتر

نقش در غذاروغن به طلایی‌شدنِ پیاز و جدا ماندنِ دانه‌های دم‌کشیده کمک می‌کند.

انتخابروغنِ تازهٔ کانولا یا روغنِ سادهٔ مناسبِ پخت استفاده کنید.

آماده‌سازی۲ قاشق غذاخوری برای قابلمه، ۲ قاشق برای پیاز و ۱ قاشق برای کشمش کنار بگذارید.

جایگزینروغن زیتونِ ملایم مناسب است. کره، غذا را از حالتِ بدونِ لبنیات خارج می‌کند.

آلرژنروغنی متناسب با حساسیتِ غذاییِ مهمانان انتخاب کنید.

06زعفرانِ ساییدهیک‌چهارم قاشق چای‌خوری حدود ۰٫۱۵ گرم

نقش در غذاکمی زعفران، برنجِ رویِ دیس را خوش‌عطر و رنگ می‌کند.

انتخابرشتهٔ زعفرانِ خوراکیِ مشخص را از فروشندهٔ معتبر تهیه کنید.

آماده‌سازیبسایید و ۱۰ دقیقه در ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلی‌لیتر، از آبِ داغِ اندازه‌شده دم کنید.

جایگزیناگر در دسترس نیست حذف کنید؛ زردچوبه جایگزینِ هم‌طعمِ آن نیست.

آلرژنزعفرانِ خالص مصرف کنید، نه مخلوطِ رنگیِ بی‌برچسب.

07زردچوبهنیم قاشق چای‌خوری ۱٫۵ گرم

نقش در غذازردچوبه عطرِ گرمِ زمینه‌ای به پیاز می‌دهد.

انتخابزردچوبهٔ خالص و خوش‌عطر انتخاب کنید.

آماده‌سازیکوتاه با پیازِ طلایی هم بزنید و از حرارتِ خیلی زیاد دور نگه دارید.

جایگزینبرای رویه‌ای ملایم‌تر حذف کنید.

آلرژنتماس متقاطعِ مرتبط را روی بستهٔ ادویه بررسی کنید.

08دارچینِ آسیاب‌شدهنیم قاشق چای‌خوری ۱٫۳ گرم

نقش در غذامقدارِ کم، طعمِ عدس را با شیرینیِ کشمش هماهنگ می‌کند.

انتخابدارچینِ خوش‌عطرِ بدونِ شکرِ افزوده انتخاب کنید.

آماده‌سازیبا زردچوبه به پیاز اضافه کنید و فقط ۲۰ تا ۳۰ ثانیه هم بزنید.

جایگزینبرای عطرِ ملایم‌تر به یک‌چهارم قاشق چای‌خوری کاهش دهید.

آلرژنافزودنی‌ها و تماس متقاطعِ بستهٔ ادویه را بررسی کنید.

09نمک ریز و فلفل سیاه۱ قاشق چای‌خوری نمک، به‌علاوهٔ ۱ قاشق غذاخوری برای جوشاندن برنج؛ یک‌چهارم قاشق چای‌خوری فلفل ۶ گرم نمک، به‌علاوهٔ ۱۸ گرم برای آب برنج؛ ۰٫۵ گرم فلفل

نقش در غذاآبِ نمک، دانه‌ها را مزه‌دار می‌کند؛ بیشترِ آن آب دور ریخته می‌شود.

انتخاببرای این اندازه‌ها نمکِ ریز استفاده کنید؛ حجمِ نمک‌های درشت متفاوت است.

آماده‌سازینیم قاشق چای‌خوری نمک برای عدس، نیم قاشق برای پیاز و یک قاشق غذاخوری فقط در آبِ جوشِ برنج مصرف کنید.

جایگزیننمکِ افزوده را به نیازِ خود کم کنید؛ پیش از لایه‌چینی، عدس و پیازِ پخته را بچشید.

آلرژننمک و فلفلِ ساده جزو آلرژن‌های اصلیِ رایج نیستند.

10آب۳ پیمانه برای عدس؛ یک‌چهارم پیمانه برای دم‌کردن؛ ۲ قاشق غذاخوری برای زعفران؛ آب برای خیساندن و جوشاندن ۷۲۰ میلی‌لیتر برای عدس؛ ۶۰ میلی‌لیتر برای دم‌کردن؛ ۳۰ میلی‌لیتر برای زعفران؛ حدود ۲ لیتر برای آب برنج

نقش در غذاآبِ جداگانه، کنترلِ پختِ عدس و بخارِ پایانی را آسان می‌کند.

انتخابآبِ آشامیدنی استفاده کنید.

آماده‌سازیاگر عدس دیرپز بود آبِ داغِ اضافه آماده داشته باشید؛ پیش از لایه‌چینی، عدس و برنج را خوب آبکش کنید.

جایگزینآبِ ساده، این نسخه را گیاهی نگه می‌دارد و عطرِ لطیفِ زعفران را حفظ می‌کند.

آلرژنآلرژنِ غذاییِ افزوده ندارد.

گام‌به‌گام

روش پخت

وسایل لازم

  • قابلمهٔ ضخیمِ ۵ تا ۶ لیتری با درِ مناسب
  • قابلمهٔ کوچک، تابهٔ پهن و آبکشِ ریز
  • کاسهٔ مقاوم به حرارت و کفگیرِ پهن
  • دماسنجِ فوری برای گرم‌کردنِ دوباره
  1. 01

    شستن، خیساندن و دم‌کردن

    برنج را آرام بشویید و ۳۰ دقیقه در آبِ خنک بخیسانید. هم‌زمان عدس را پاک کنید و بشویید، پیاز را خلال کنید و کشمشِ شسته را خشک کنید. زعفرانِ ساییده را در کاسهٔ مقاوم به حرارت با ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلی‌لیتر، آبِ داغ دم کنید.

    زمان
    ۳۰ دقیقه؛ آماده‌سازیِ دیگر هم‌زمان است
    نشانهٔ آمادگی
    برنج آب گرفته، سطحِ کشمش خشک و آبِ زعفران پُررنگ شده است.
  2. 02

    پختِ آرامِ عدس

    هنگامِ خیساندنِ برنج، عدس را با ۳ پیمانه، معادل ۷۲۰ میلی‌لیتر، آب و نیم قاشق چای‌خوری، معادل ۳ گرم، نمک در قابلمهٔ کوچک بریزید. به جوش برسانید و حدود ۱۸ تا ۲۵ دقیقه آرام بجوشانید. زودتر امتحان کنید: مغز نباید سفت باشد اما عدس باید سالم بماند. در صورت نیاز آبِ داغ اضافه کنید و خوب آبکش کنید.

    زمان
    ۱۸ تا ۲۵ دقیقه پس از جوش‌آمدن
    نشانهٔ آمادگی
    عدس تقریباً نرم است، نه شکافته و له‌شده.
  3. 03

    نیم‌پزکردنِ برنج

    حدود ۲ لیتر آب را در قابلمهٔ بزرگ بجوشانید و یک قاشق غذاخوری، معادل ۱۸ گرم، نمکِ مخصوصِ آبِ برنج را اضافه کنید. آبِ خیساندن را دور بریزید، برنج را اضافه کنید و حدود ۵ تا ۸ دقیقه بی‌در بجوشانید. از دقیقهٔ پنجم یک دانه را امتحان کنید: بیرون نرم و مغز کمی سفت باشد. بی‌درنگ آبکش کنید و کوتاه با آبِ ولرم بشویید.

    زمان
    ۵ تا ۸ دقیقه، به‌علاوهٔ زمانِ جوش‌آمدنِ آب
    نشانهٔ آمادگی
    دانه خم یا شکسته می‌شود و مغزِ کوچکی هنوز سفت است؛ هنوز کامل نپخته است.
  4. 04

    لایه‌چینی و دم‌کردن

    قابلمهٔ آبکش‌شده را روی حرارتِ کم بگذارید و ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلی‌لیتر، روغن اضافه کنید. لایه‌ای نازک برنج کفِ قابلمه بریزید، سپس باقیِ برنج و عدس را بدونِ فشردن لایه‌لایه و به شکلِ تپه بچینید. با دستهٔ قاشق ۴ تا ۵ راهِ بخار بسازید، بی‌آنکه کف را بخراشید. یک‌چهارم پیمانه، معادل ۶۰ میلی‌لیتر، آبِ داغ دورِ برنج بریزید. در را ببندید؛ ۵ دقیقه روی حرارتِ متوسط رو به کم و سپس ۳۵ تا ۴۰ دقیقه روی کمترین حرارتِ یکنواخت بگذارید.

    زمان
    ۴۰ تا ۴۵ دقیقه
    نشانهٔ آمادگی
    با برداشتنِ محتاطانهٔ در، بخار بلند می‌شود و دانه‌های رویی نرم‌اند و مغزِ گچی ندارند.
  5. 05

    آماده‌کردنِ پیازداغ و کشمش

    هنگامِ دم‌کشیدنِ برنج، ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلی‌لیتر، روغن را در تابه گرم کنید. پیاز و نیم قاشق چای‌خوری نمکِ باقی‌مانده را بریزید؛ ۲۰ تا ۲۵ دقیقه با حرارتِ متوسط رو به کم و هم‌زدنِ مکرر بپزید تا طلاییِ پُررنگ شود. زردچوبه، دارچین و فلفل را ۲۰ تا ۳۰ ثانیه هم بزنید و پیاز را به کاسه منتقل کنید. آخرین قاشق غذاخوری، معادل ۱۵ میلی‌لیتر، روغن را در تابه بریزید، حرارت را کم کنید و کشمشِ خشک‌شده را فقط ۱ تا ۲ دقیقه زیرورو کنید تا کمی پُف‌کرده و براق شود.

    زمان
    ۲۵ تا ۳۰ دقیقه، هم‌زمان با دم‌کشیدن
    نشانهٔ آمادگی
    پیاز طلایی است، نه سیاه؛ کشمش نرم و براق است، نه سوخته.
  6. 06

    استراحت، زیروروکردن و سرو

    حرارت را خاموش کنید و پلو را ۱۰ دقیقه با درِ بسته استراحت دهید. در را دور از صورت باز کنید. با کفگیرِ پهن، برنج و عدس را آرام زیرورو کنید و نفشارید. حدود ۱ پیمانه از پلوی پخته را با آبِ زعفران مخلوط کنید، باقی را در دیس بکشید و برنجِ زعفرانی، پیازداغ و کشمش را روی آن بچینید. در صورت تمایل با سالاد شیرازی بی‌درنگ سرو کنید؛ باقی‌مانده را جدا و سریع سرد کنید.

    زمان
    ۱۰ دقیقه استراحت، سپس سرو
    نشانهٔ آمادگی
    دانه‌های برنج جدا می‌مانند و عدس تا مغز نرم است.

نگهداری

باقیِ پلو را بی‌درنگ در ظرف‌های کم‌عمق تقسیم کنید و هرچه زودتر، ترجیحاً ظرفِ ۱ ساعت، در یخچال بگذارید. در ۴ درجه یا سردتر نگه دارید و ظرفِ ۲۴ ساعت مصرف کنید؛ یا برای کیفیتِ بهتر سریع تا ۲ ماه فریز کنید. پلو را برای سردشدنِ آهسته در قابلمه نگذارید.

گرم کردن دوباره

سهمِ یخ‌زده را در یخچال یخ‌زدایی کنید. کمی آب روی آن بپاشید، بپوشانید و تا بخارکردنِ کامل و دست‌کم ۷۴ درجه گرم کنید؛ چند نقطه را بررسی کنید. فقط یک بار دوباره گرم و بی‌درنگ مصرف کنید. گرم‌کردن، برنجِ بد نگهداری‌شده را ایمن نمی‌کند.

تنوع‌ها

  • نصفِ کشمش را با ۴ تا ۶ خرمای هسته‌گرفته و خردشده جایگزین کنید؛ کوتاه در روغنِ کشمش گرم کنید و تکه‌های هسته را دقیق بررسی کنید.
  • برای نسخهٔ کم‌شیرین‌تر، کشمش را جدا سرو کنید تا هرکس به دلخواه اضافه کند.
  • برای حفظِ نسخهٔ وگان، روغنِ ساده را نگه دارید. ماستِ همراه، شیر را به وعده اضافه می‌کند.

ایمنی غذا

با دقت و آگاهی آشپزی کنید

برنجِ جوشان را دور از بدن آبکش کنید و درِ قابلمه را دور از صورت باز کنید. پارچهٔ آویزان نزدیکِ شعله آتش می‌گیرد؛ این روش از درِ مناسب، بدونِ دستمالِ آویزان، استفاده می‌کند. کشمش را پیش از افزودن به روغن خشک کنید و زمانِ کوتاهِ سردکردنِ برنجِ پخته را رعایت کنید.

آلرژن‌ها

  • در دستورِ پایه شیر، تخم‌مرغ، گندم، سویا، کنجد، بادام‌زمینی، مغزهای درختی، ماهی یا صدف عمداً اضافه نمی‌شود؛ این تضمینِ نبودِ تماس متقاطع نیست.
  • عدس ممکن است حساسیتِ فردی به حبوبات ایجاد کند. بعضی کشمش‌ها سولفیت یا روغنِ افزوده دارند؛ برچسب‌ها را بخوانید.
راهنمای کامل ایمنی و شرایط استفاده

پرسش‌های رایج

پرسش‌های رایج

01می‌توانم دال‌عدسِ قرمز استفاده کنم؟

در این روش جایگزینِ مستقیم نیست. دال‌عدس زود نرم می‌شود و شکلش را از دست می‌دهد و پلو را سنگین می‌کند. عدسِ کاملِ قهوه‌ای یا سبز انتخابِ مناسب‌تری است.

02چرا برنج شفته شده است؟

علت‌های معمول، پختِ کامل پیش از آبکش، عدسِ خیس، آبِ زیادِ دم‌کردن یا هم‌زدنِ شدید است. برنج را با مغزِ کمی سفت آبکش کنید و پس از استراحت آرام زیرورو کنید.

03حتماً باید گوشت یا خرما اضافه کنم؟

نه. این دستور عمداً بی‌گوشت است. رویهٔ پیازداغ و کشمش به همین شکل کامل است و خرما فقط جایگزینِ اختیاریِ بخشی از کشمش است.

04این روش ته‌دیگ هم می‌دهد؟

لایهٔ نازکِ کف ممکن است بسته به قابلمه و حرارت کمی برشته شود، اما ته‌دیگِ قالبیِ بی‌نقص تضمین نمی‌شود. تکه‌های طلایی را جدا سرو کنید و برنجِ سوخته را نتراشید.

پختهٔ شما

از سفرهٔ شما

عکس غذای خود و تجربه‌تان از این دستور را با ما به اشتراک بگذارید. هر ارسال پیش از نمایش عمومی بررسی می‌شود و ارسال آن تضمینی برای انتشار نیست.

بدون نام عمومیاین فرم نام یا ایمیل درخواست نمی‌کند
برچسب دستورعدس‌پلوخودکار
عکس غذاالزامی
بین ۱۰ تا ۴۲۰ نویسه۰ / ۴۲۰

با شرایط ارسال محتوای کاربران و سیاست حفظ حریم خصوصی موافقم.

چهره، شماره تلفن، نشانی، مدرک یا اطلاعات خصوصی را در عکس یا نظر قرار ندهید. نظرها به‌صورت متن ساده دریافت می‌شوند و هیچ ارسالی خودکار منتشر نمی‌شود.