ردپای تاریخی
نامی منطقهای در منابع
عدسپلو از خانوادهٔ متنوعِ پلوهای مخلوطِ ایرانی است. ایرانیکا ترکیبِ عدس، کشمش و خرما و نامِ «ستارهپلو» را در خراسان ثبت میکند.
پلوی ایرانی با عدس
عدسپلو
پلوی عدس با پیازداغ، کشمش و کمی زعفران
دانههای جدا و دمکشیدهٔ برنج، عدسِ نرم و رویهای از پیازداغ و کشمش، عدسپلویی بیگوشت و خوشطعم میسازند. عدس را جدا بپزید، برنج را وقتی مغزش هنوز کمی سفت است آبکش کنید و باقیِ کار را به بخارِ ملایم بسپارید.

تماشای ویدئوی پخت
صدای طبیعی آشپزخانه همراه این ویدئوی کوتاه است. صدا را با کنترل پخش فعال کنید.
تاریخچه و خاستگاه
عدسپلو در روایتِ آشپزیِ ایران
ایران · گونهای ثبتشده در خراسان
نقشهای رنگآمیزیشده از جان پینکرتون، سال ۱۸۱۸. مرزها و نامهای تاریخی متعلق به زمان خود نقشهاند؛ نشان روی آن راهنمای جغرافیای خوراک است، نه ادعایی دربارهٔ مرزها.
این نشانگر به یک سنت گستردهٔ آشپزی ایرانی اشاره دارد، نه نقطهٔ اثباتشدهٔ پیدایش.
جان پینکرتون · ویکیمدیا کامنز · مالکیت عمومیردپای تاریخی
عدسپلو از خانوادهٔ متنوعِ پلوهای مخلوطِ ایرانی است. ایرانیکا ترکیبِ عدس، کشمش و خرما و نامِ «ستارهپلو» را در خراسان ثبت میکند.
خاستگاه و گسترش
داستانِ آن بیشتر به روشی مشترک در آشپزی مربوط است تا دستوری منحصر به یک شهر: دانهها جدا آماده میشوند و سپس در قابلمهٔ دربسته کنارِ هم دم میکشند. روایتهای آشپزانِ ایرانی، رویهها و همراههای متفاوتی را نشان میدهند.
بر سفرهٔ ایرانی
عدس نامِ حبوباتِ این غذاست و پلو به روشِ آمادهکردنِ برنجِ مخلوط اشاره دارد. برخی گوشت اضافه میکنند، بعضی خرما را میپسندند و برخی تنها برنج و عدس میخواهند. در این نسخه، پیازداغ و کشمش همراهِ اصلیاند و خرما یک پیشنهادِ اختیاری است.
پیش از شروع
برای هر ماده، مقدار آمریکایی و متریک، روش انتخاب و جایگزین مناسب را ببینید.

نقش در غذادانههای بلند، بافتِ سبکِ اطرافِ عدس را میسازند.
انتخاببرنجِ سفیدِ دانهبلندِ ساده انتخاب کنید، نه برنجِ فوری یا آمادهٔ پاکتی.
آمادهسازیآرام بشویید تا آب کمتر کدر شود؛ ۳۰ دقیقه در آب خنک بخیسانید و پیش از جوشاندن آبکش کنید.
جایگزینبرنجِ دانهبلندِ ایرانی مناسب است؛ چون زمانِ نرمشدنِ گونهها فرق دارد، بافت را ملاکِ آبکشکردن قرار دهید.
آلرژنبرنجِ ساده جزو آلرژنهای اصلیِ رایج نیست؛ در صورت نیاز تماس متقاطع را بررسی کنید.
نقش در غذاعدسِ سالم، طعمی ملایم و بافتی مشخص به پلو میدهد.
انتخابعدسِ کاملِ قهوهای یا سبز انتخاب کنید؛ دالعدسِ قرمز برای این روش بیشازحد نرم میشود.
آمادهسازیپهن و پاک کنید، سنگریزه را بردارید، بشویید و آرام بجوشانید تا تقریباً نرم شود اما شکلش را حفظ کند.
جایگزین۲٫۵ پیمانه، حدود ۴۵۰ گرم، عدسِ پختهٔ بینمک و خوب آبکششده جایگزین کنید و مرحلهٔ پختِ عدس را حذف کنید.
آلرژنعدس از حبوبات است و حساسیتِ فردی به آن ممکن است.
نقش در غذاپیازِ آرامطلاییشده بدونِ گوشت، شیرینی و طعمِ دلپذیر میدهد.
انتخابپیازِ سفت و بدونِ قسمتِ نرم انتخاب کنید.
آمادهسازیپوست بگیرید، نصف کنید و به صورتِ نیمحلقههای نازک و یکاندازه ببرید.
جایگزینهمین وزن پیازِ سفید جایگزینِ پیازِ زرد میشود.
آلرژنحساسیتِ فردی به پیاز ممکن است.
نقش در غذاکشمش لقمههای شیرینِ کوچک میسازد، نه اینکه همهٔ برنج را شیرین کند.
انتخابکشمشِ نرم و سالم، بدونِ دم و کپکِ آشکار انتخاب کنید.
آمادهسازیکوتاه بشویید و پیش از تماس با روغنِ داغ کاملاً خشک کنید؛ فقط تا براقشدن گرم کنید.
جایگزینهمین وزن کشمشِ روشن جایگزین کنید یا برای شیرینیِ کمتر مقدار را نصف کنید.
آلرژنسولفیت یا روغنِ افزوده را روی بسته بررسی کنید.
نقش در غذاروغن به طلاییشدنِ پیاز و جدا ماندنِ دانههای دمکشیده کمک میکند.
انتخابروغنِ تازهٔ کانولا یا روغنِ سادهٔ مناسبِ پخت استفاده کنید.
آمادهسازی۲ قاشق غذاخوری برای قابلمه، ۲ قاشق برای پیاز و ۱ قاشق برای کشمش کنار بگذارید.
جایگزینروغن زیتونِ ملایم مناسب است. کره، غذا را از حالتِ بدونِ لبنیات خارج میکند.
آلرژنروغنی متناسب با حساسیتِ غذاییِ مهمانان انتخاب کنید.
نقش در غذاکمی زعفران، برنجِ رویِ دیس را خوشعطر و رنگ میکند.
انتخابرشتهٔ زعفرانِ خوراکیِ مشخص را از فروشندهٔ معتبر تهیه کنید.
آمادهسازیبسایید و ۱۰ دقیقه در ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلیلیتر، از آبِ داغِ اندازهشده دم کنید.
جایگزیناگر در دسترس نیست حذف کنید؛ زردچوبه جایگزینِ همطعمِ آن نیست.
آلرژنزعفرانِ خالص مصرف کنید، نه مخلوطِ رنگیِ بیبرچسب.
نقش در غذازردچوبه عطرِ گرمِ زمینهای به پیاز میدهد.
انتخابزردچوبهٔ خالص و خوشعطر انتخاب کنید.
آمادهسازیکوتاه با پیازِ طلایی هم بزنید و از حرارتِ خیلی زیاد دور نگه دارید.
جایگزینبرای رویهای ملایمتر حذف کنید.
آلرژنتماس متقاطعِ مرتبط را روی بستهٔ ادویه بررسی کنید.
نقش در غذامقدارِ کم، طعمِ عدس را با شیرینیِ کشمش هماهنگ میکند.
انتخابدارچینِ خوشعطرِ بدونِ شکرِ افزوده انتخاب کنید.
آمادهسازیبا زردچوبه به پیاز اضافه کنید و فقط ۲۰ تا ۳۰ ثانیه هم بزنید.
جایگزینبرای عطرِ ملایمتر به یکچهارم قاشق چایخوری کاهش دهید.
آلرژنافزودنیها و تماس متقاطعِ بستهٔ ادویه را بررسی کنید.
نقش در غذاآبِ نمک، دانهها را مزهدار میکند؛ بیشترِ آن آب دور ریخته میشود.
انتخاببرای این اندازهها نمکِ ریز استفاده کنید؛ حجمِ نمکهای درشت متفاوت است.
آمادهسازینیم قاشق چایخوری نمک برای عدس، نیم قاشق برای پیاز و یک قاشق غذاخوری فقط در آبِ جوشِ برنج مصرف کنید.
جایگزیننمکِ افزوده را به نیازِ خود کم کنید؛ پیش از لایهچینی، عدس و پیازِ پخته را بچشید.
آلرژننمک و فلفلِ ساده جزو آلرژنهای اصلیِ رایج نیستند.
نقش در غذاآبِ جداگانه، کنترلِ پختِ عدس و بخارِ پایانی را آسان میکند.
انتخابآبِ آشامیدنی استفاده کنید.
آمادهسازیاگر عدس دیرپز بود آبِ داغِ اضافه آماده داشته باشید؛ پیش از لایهچینی، عدس و برنج را خوب آبکش کنید.
جایگزینآبِ ساده، این نسخه را گیاهی نگه میدارد و عطرِ لطیفِ زعفران را حفظ میکند.
آلرژنآلرژنِ غذاییِ افزوده ندارد.
گامبهگام
برنج را آرام بشویید و ۳۰ دقیقه در آبِ خنک بخیسانید. همزمان عدس را پاک کنید و بشویید، پیاز را خلال کنید و کشمشِ شسته را خشک کنید. زعفرانِ ساییده را در کاسهٔ مقاوم به حرارت با ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلیلیتر، آبِ داغ دم کنید.
هنگامِ خیساندنِ برنج، عدس را با ۳ پیمانه، معادل ۷۲۰ میلیلیتر، آب و نیم قاشق چایخوری، معادل ۳ گرم، نمک در قابلمهٔ کوچک بریزید. به جوش برسانید و حدود ۱۸ تا ۲۵ دقیقه آرام بجوشانید. زودتر امتحان کنید: مغز نباید سفت باشد اما عدس باید سالم بماند. در صورت نیاز آبِ داغ اضافه کنید و خوب آبکش کنید.
حدود ۲ لیتر آب را در قابلمهٔ بزرگ بجوشانید و یک قاشق غذاخوری، معادل ۱۸ گرم، نمکِ مخصوصِ آبِ برنج را اضافه کنید. آبِ خیساندن را دور بریزید، برنج را اضافه کنید و حدود ۵ تا ۸ دقیقه بیدر بجوشانید. از دقیقهٔ پنجم یک دانه را امتحان کنید: بیرون نرم و مغز کمی سفت باشد. بیدرنگ آبکش کنید و کوتاه با آبِ ولرم بشویید.
قابلمهٔ آبکششده را روی حرارتِ کم بگذارید و ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلیلیتر، روغن اضافه کنید. لایهای نازک برنج کفِ قابلمه بریزید، سپس باقیِ برنج و عدس را بدونِ فشردن لایهلایه و به شکلِ تپه بچینید. با دستهٔ قاشق ۴ تا ۵ راهِ بخار بسازید، بیآنکه کف را بخراشید. یکچهارم پیمانه، معادل ۶۰ میلیلیتر، آبِ داغ دورِ برنج بریزید. در را ببندید؛ ۵ دقیقه روی حرارتِ متوسط رو به کم و سپس ۳۵ تا ۴۰ دقیقه روی کمترین حرارتِ یکنواخت بگذارید.
هنگامِ دمکشیدنِ برنج، ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلیلیتر، روغن را در تابه گرم کنید. پیاز و نیم قاشق چایخوری نمکِ باقیمانده را بریزید؛ ۲۰ تا ۲۵ دقیقه با حرارتِ متوسط رو به کم و همزدنِ مکرر بپزید تا طلاییِ پُررنگ شود. زردچوبه، دارچین و فلفل را ۲۰ تا ۳۰ ثانیه هم بزنید و پیاز را به کاسه منتقل کنید. آخرین قاشق غذاخوری، معادل ۱۵ میلیلیتر، روغن را در تابه بریزید، حرارت را کم کنید و کشمشِ خشکشده را فقط ۱ تا ۲ دقیقه زیرورو کنید تا کمی پُفکرده و براق شود.
حرارت را خاموش کنید و پلو را ۱۰ دقیقه با درِ بسته استراحت دهید. در را دور از صورت باز کنید. با کفگیرِ پهن، برنج و عدس را آرام زیرورو کنید و نفشارید. حدود ۱ پیمانه از پلوی پخته را با آبِ زعفران مخلوط کنید، باقی را در دیس بکشید و برنجِ زعفرانی، پیازداغ و کشمش را روی آن بچینید. در صورت تمایل با سالاد شیرازی بیدرنگ سرو کنید؛ باقیمانده را جدا و سریع سرد کنید.
باقیِ پلو را بیدرنگ در ظرفهای کمعمق تقسیم کنید و هرچه زودتر، ترجیحاً ظرفِ ۱ ساعت، در یخچال بگذارید. در ۴ درجه یا سردتر نگه دارید و ظرفِ ۲۴ ساعت مصرف کنید؛ یا برای کیفیتِ بهتر سریع تا ۲ ماه فریز کنید. پلو را برای سردشدنِ آهسته در قابلمه نگذارید.
سهمِ یخزده را در یخچال یخزدایی کنید. کمی آب روی آن بپاشید، بپوشانید و تا بخارکردنِ کامل و دستکم ۷۴ درجه گرم کنید؛ چند نقطه را بررسی کنید. فقط یک بار دوباره گرم و بیدرنگ مصرف کنید. گرمکردن، برنجِ بد نگهداریشده را ایمن نمیکند.
ایمنی غذا
برنجِ جوشان را دور از بدن آبکش کنید و درِ قابلمه را دور از صورت باز کنید. پارچهٔ آویزان نزدیکِ شعله آتش میگیرد؛ این روش از درِ مناسب، بدونِ دستمالِ آویزان، استفاده میکند. کشمش را پیش از افزودن به روغن خشک کنید و زمانِ کوتاهِ سردکردنِ برنجِ پخته را رعایت کنید.
پرسشهای رایج
در این روش جایگزینِ مستقیم نیست. دالعدس زود نرم میشود و شکلش را از دست میدهد و پلو را سنگین میکند. عدسِ کاملِ قهوهای یا سبز انتخابِ مناسبتری است.
علتهای معمول، پختِ کامل پیش از آبکش، عدسِ خیس، آبِ زیادِ دمکردن یا همزدنِ شدید است. برنج را با مغزِ کمی سفت آبکش کنید و پس از استراحت آرام زیرورو کنید.
نه. این دستور عمداً بیگوشت است. رویهٔ پیازداغ و کشمش به همین شکل کامل است و خرما فقط جایگزینِ اختیاریِ بخشی از کشمش است.
لایهٔ نازکِ کف ممکن است بسته به قابلمه و حرارت کمی برشته شود، اما تهدیگِ قالبیِ بینقص تضمین نمیشود. تکههای طلایی را جدا سرو کنید و برنجِ سوخته را نتراشید.
پختهٔ شما
عکس غذای خود و تجربهتان از این دستور را با ما به اشتراک بگذارید. هر ارسال پیش از نمایش عمومی بررسی میشود و ارسال آن تضمینی برای انتشار نیست.