ردپای تاریخی
ایرانیکا خورش بادمجان را در شمارِ خورشهای اصلیِ ایران میآورد. مدخلِ بادمجانِ این دانشنامه، ترکیبِ بادمجان و گوشتِ گوسفند در این خورش را بهروشنی ثبت میکند.
خورشِ ایرانیِ بادمجان و گوشت
خورش بادمجان
گوشتِ گوسفندِ نرم و بادمجانِ لطیف در خورشِ گوجهای با ترشیِ ملایم
سردستِ گوسفند با پیاز، زردچوبه و گوجه آرام میپزد تا تقریباً نرم شود. بادمجانهای جداگانهبرشتهشده نزدیکِ پایان اضافه میشوند تا ضمنِ حفظِ شکلِ کشیده، سس را جذب کنند. کمی آبلیمو طعمِ این خورشِ پُرمایه را متعادل میکند.

تماشای ویدئوی پخت
صدای طبیعی آشپزخانه همراه این ویدئوی کوتاه است. صدا را با کنترل پخش فعال کنید.
در گذر زمان
خورش بادمجان معمولاً کنارِ برنجِ سادهٔ ایرانی سرو میشود. این نسخه با گوشتِ گوسفند و بدونِ لپه است؛ افزودنِ لپه آن را به قیمهبادمجان نزدیک میکند. غوره، آبغوره، لیمو عمانی یا لیمو در نسخههای خانگی ترشیهای متفاوتی میدهند.
سراسر ایران
این نشانگر به یک سنت گستردهٔ آشپزی ایرانی اشاره دارد، نه نقطهٔ اثباتشدهٔ پیدایش.
ایرانیکا خورش بادمجان را در شمارِ خورشهای اصلیِ ایران میآورد. مدخلِ بادمجانِ این دانشنامه، ترکیبِ بادمجان و گوشتِ گوسفند در این خورش را بهروشنی ثبت میکند.
این غذا به سنتِ گستردهترِ خورشِ ایرانی تعلق دارد که معمولاً با برنج سرو میشود. دستورهای تألیفیِ معاصر، گوشتها و چاشنیهای ترشِ متفاوتی را ثبت میکنند، نه یک فرمولِ تغییرناپذیر.
پیش از شروع
برای هر ماده، مقدار آمریکایی و متریک، روش انتخاب و جایگزین مناسب را ببینید.

نقش در غذاسردست با پختِ آهسته و مرطوب نرم میشود و به سس قوام میدهد.
انتخابگوشتِ مناسبِ پختِ آرام با کمی بافتِ پیوندی انتخاب کنید، نه دندهٔ نازکِ زودپز؛ سرد نگه دارید.
آمادهسازیگوشتِ خام را نشویید. خشک کنید، چربیِ ضخیمِ بیرونی را بگیرید و به تکههای ۴ سانتیمتری ببرید.
جایگزین۷۰۰ گرم سردستِ گوساله جایگزین کنید و تا نرمی با چنگال، زمانِ پختِ بیشتری بدهید. مقدارِ گوشتِ گوسفندِ استخواندار در بخشِ تنوع آمده است.
آلرژنگوشتِ ساده آلرژنِ اصلیِ رایج اضافه نمیکند؛ حساسیتِ فردی به گوشت ممکن است.
نقش در غذابادمجان با جذبِ سسِ گوجه، نرم و لطیف میشود.
انتخاببادمجانِ سفت و براق با کلاهکِ تازه و بدونِ بخشِ نرم انتخاب کنید؛ نوعِ کوچک و قلمی آسانتر تقسیم میشود.
آمادهسازیبشویید، سر و ته را بگیرید، پوست بکنید و طولی نصف کنید. ضخامتِ حدودِ ۲٫۵ تا ۴ سانتیمتر مناسب است؛ بادمجانِ پهنتر را طولی چهارقسمت کنید.
جایگزینبادمجانِ کوچکِ ایتالیایی یا ژاپنی بر اساسِ وزن مناسب است. بادمجانِ گردِ درشت را میتوان به قاچهای بلند و ضخیم برید، اما ممکن است زمانِ بیشتری در فر بخواهد.
آلرژنجزو آلرژنهای اصلی رایج نیست؛ حساسیتِ فردی به بادمجان ممکن است.
نقش در غذاپیازِ آرامنرمشده به پایهٔ خورش شیرینی و عمقِ طعم میدهد.
انتخابپیازِ سفت، بدونِ کپک یا لکهٔ مرطوب انتخاب کنید.
آمادهسازیپوست بگیرید و ریز نگینی کنید تا سس یکنواخت دورِ گوشت را بگیرد.
جایگزینهمین وزن پیازِ سفید مناسب است.
آلرژنجزو آلرژنهای اصلی رایج نیست؛ حساسیت فردی به خانوادهٔ پیاز ممکن است.
نقش در غذاگوجه هم رطوبت و هم ترشی میدهد و با پختِ آرام، طعمش ملایمتر میشود.
انتخابگوجهٔ رسیده و گوشتی انتخاب کنید، نه میوهٔ نارس و بسیار آبکی.
آمادهسازیبشویید و نگینی کنید؛ آبِ آن را نگه دارید و بخشِ سفتِ ساقه را جدا کنید.
جایگزینیک قوطیِ ۴۰۰ گرمی گوجهٔ خردشدهٔ ساده با آبِ آن جایگزین کنید؛ نمکِ افزوده را تنظیم کنید.
آلرژنجزو آلرژنهای اصلی رایج نیست؛ موادِ افزودهٔ گوجهٔ کنسروی را بررسی کنید.
نقش در غذارب بدونِ افزایشِ زیادِ مایع، طعمِ گوجه را پُررنگتر میکند.
انتخابربِ ساده استفاده کنید، نه سسِ چاشنیدارِ پاستا.
آمادهسازیکوتاه با پیاز تا رنگِ قرمزِ آجری تفت دهید و هم بزنید تا نسوزد.
جایگزینبا ۱ قاشق غذاخوری، معادل ۱۶ گرم، ربِ دوبرابرغلیظ شروع کنید و پس از پخت در صورت نیاز تنظیم کنید.
آلرژنموادِ افزوده یا تماسِ متقاطع را روی برچسب بررسی کنید.
نقش در غذامقدارِ اندازهشده گوشت را تفت میدهد و برای برشتهشدن روی بادمجان مینشیند.
انتخابروغنِ تازه و مناسبِ پخت در دمای ۲۲۰ درجه انتخاب کنید.
آمادهسازی۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلیلیتر، برای گوشت و پیاز و ۳ قاشق غذاخوری، معادل ۴۵ میلیلیتر، برای چربکردنِ بادمجان مصرف کنید.
جایگزینروغن زیتونِ تصفیهشدهٔ ملایم و مناسبِ دمای فر نیز مناسب است.
آلرژنروغن را بر اساسِ حساسیتِ غذاییِ مهمانان انتخاب کنید؛ کره یا روغنِ حیوانی ملاحظاتِ آلرژنِ شیر دارد.
نقش در غذازردچوبه عطرِ گرم و زمینهای به پایهٔ گوجه و گوشت میدهد.
انتخابزردچوبهٔ خالص و خوشعطر استفاده کنید، نه پودرِ کاری.
آمادهسازیحدودِ ۲۰ ثانیه با پیازِ نرمشده هم بزنید و سپس رب را اضافه کنید.
جایگزینبرای عطرِ ملایمتر نصف کنید؛ این دستور خورشی بر پایهٔ زعفران نیست.
آلرژنتماسِ متقاطعِ مرتبط را روی بستهٔ ادویه بررسی کنید.
نقش در غذالیمو سنگینیِ طعم را متعادل میکند بیآنکه بادمجان را بپوشاند.
انتخابلیموی تازه یا آبلیموی ساده و بدونِ شکر انتخاب کنید.
آمادهسازیهستهها را جدا کنید. ۱ قاشق غذاخوری، معادل ۱۵ میلیلیتر، همراهِ بادمجان بریزید و باقی را برای تنظیمِ پایانی نگه دارید.
جایگزینبا همین حجم آبغورهٔ بدونِ شکر شروع کنید و بچشید؛ میزانِ ترشی متفاوت است. لیمو عمانی تنوعِ اختیاری است، نه مادهٔ ضروریِ اضافه.
آلرژنآبلیمو یا آبغورهٔ آماده ممکن است سولفیت داشته باشد؛ در صورتِ حساسیت بررسی کنید.
نقش در غذانمک، بادمجان را جدا از خورش مزهدار میکند.
انتخابنمک ریزِ ساده استفاده کنید یا نوعِ درشت را وزن کنید.
آمادهسازییکچهارم قاشق چایخوری، معادل ۱٫۵ گرم، برای بادمجان و ۱ قاشق چایخوری، معادل ۶ گرم، برای خورش مصرف کنید؛ شوریِ گوجهٔ کنسروی را در نظر بگیرید.
جایگزینبه ذائقه کمتر بریزید؛ نمکِ بیشتر جایگزینِ جاانداختنِ سسِ آبکی نیست.
آلرژننمکِ ساده جزو آلرژنهای اصلی رایج نیست.
نقش در غذامقدارِ ملایم، گرمیِ طعم به سسِ آرامپخته میدهد.
انتخابدر صورت امکان فلفلِ تازهآسیابشده استفاده کنید.
آمادهسازیهمراهِ آب بریزید تا طعم در خورش پخش شود.
جایگزینبرای طعمِ ملایمتر کم یا حذف کنید.
آلرژنفلفلِ ساده جزو آلرژنهای اصلیِ رایج نیست؛ ادویهٔ مخلوط ممکن است متفاوت باشد.
نقش در غذاآب امکانِ پختِ آرامِ گوشت را بدونِ نمک یا طعمِ عصارهٔ آماده فراهم میکند.
انتخابآبِ آشامیدنی استفاده کنید.
آمادهسازیآبِ داغ را به پایهٔ تفتخورده اضافه کنید؛ فقط برای جلوگیری از خشکشدن آبِ بیشتری بدهید.
جایگزینعصارهٔ بدونِ نمک میتواند جایگزین شود، اما کرفس، شیر، گندم یا آلرژنهای افزوده را بررسی کنید.
آلرژنآبِ ساده آلرژنِ غذایی ندارد؛ عصاره ممکن است آلرژن اضافه کند.
گامبهگام
پیاز و گوجه را نگینی کنید. روی تختهٔ جدا، گوشتِ شستهنشده را خشک کنید، چربیِ ضخیمِ بیرونی را بگیرید و به تکههای ۴ سانتیمتری ببرید. پیش از کارِ دوباره با غذای پخته یا سبزیجات، دست و ابزارِ گوشتِ خام را بشویید.
۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلیلیتر، روغن را در قابلمهٔ پهن روی حرارت متوسط رو به زیاد گرم کنید. گوشت را در دو نوبت، هر نوبت حدودِ ۵ تا ۶ دقیقه، از چند سمت تفت دهید. در کاسه بگذارید؛ داخلِ آن هنوز خام است. رسوبِ قهوهایِ کف را نگه دارید مگر آنکه سیاه و سوخته باشد.
حرارت را متوسط کنید و پیاز را در روغنِ باقیمانده بریزید. ۸ تا ۱۰ دقیقه هم بزنید تا نرم و کمی طلایی شود؛ در صورت نیاز بخشِ چسبیده را با یک قاشق از آبِ اندازهشده آزاد کنید. زردچوبه را ۲۰ ثانیه و رب را ۲ دقیقه تفت دهید. گوجه و آبِ آن را اضافه کنید و ۵ دقیقه بپزید و رسوبِ قهوهایِ کف را آزاد کنید.
گوشت و آبِ جمعشده در کاسه را به قابلمه برگردانید. باقیِ آبِ اندازهشده، ۱ قاشق چایخوری، معادل ۶ گرم، نمک و فلفل را بریزید. به جوشِ آرام برسانید، درپوش بگذارید و روی حرارتِ کم ۷۵ تا ۱۰۰ دقیقه بپزید. هر ۲۵ تا ۳۰ دقیقه بررسی و با احتیاط هم بزنید. مایع را حدودِ نیمهٔ ارتفاعِ گوشت نگه دارید و در صورت نیاز هر بار یکچهارم پیمانه، معادل ۶۰ میلیلیتر، آبِ داغ اضافه کنید. اگر گوشت در برابر چنگال مقاومت دارد بیشتر بپزید؛ بادمجان باید تا نزدیکِ آمادهشدنِ گوشت صبر کند.
حدودِ ۴۵ دقیقه پیش از زمانِ احتمالیِ آمادهشدنِ گوشت، فر را به ۲۲۰ درجه برسانید. بادمجان را طبقِ توضیح پوست بگیرید و ببرید. همهٔ سمتها را با ۳ قاشق غذاخوری، معادل ۴۵ میلیلیتر، روغنِ باقیمانده چرب و یکچهارم قاشق چایخوری، معادل ۱٫۵ گرم، نمک بپاشید. در یک لایه روی سینیِ فلزی بچینید. ۳۰ تا ۴۰ دقیقه بپزید و پس از ۲۰ دقیقه آرام برگردانید تا کمی برشته و نرم، اما نه لهشده شود. اگر زودتر از گوشت آماده شد کنار بگذارید.
وقتی گوشت تقریباً نرم شد، سس را بچشید و ۱ قاشق غذاخوری، معادل ۱۵ میلیلیتر، آبلیمو بریزید. اگر خیلی آبکی است، پیش از بادمجان ۵ تا ۱۰ دقیقه بدونِ درپوش بجوشانید. بادمجان را روی گوشت و میانِ آن بچینید، کمی سس رویش بریزید و با درِ نیمهباز ۲۰ تا ۲۵ دقیقه آرام بپزید. بهجای همزدنِ شدید، قابلمه را آرام تکان دهید. فقط اگر ترشیِ بیشتری لازم است باقیِ آبلیمو را اضافه کنید.
حرارت را خاموش کنید و ۱۰ دقیقه استراحت دهید. در صورت تمایل فقط روغنِ اضافیِ سطح را بگیرید؛ سپس بادمجان را با کفگیرِ پهن بردارید و گوشت و سس را دورِ آن بریزید. در صورت تمایل با برنجِ جداگانهپخته سرو کنید؛ مقدار و زمانِ پختِ برنج در این دستور حساب نشده است.
باقیمانده را در ظرفِ کمعمق تقسیم کنید و ظرفِ ۲ ساعت، یا در گرمای بالای ۳۲ درجه ظرفِ ۱ ساعت، در یخچال بگذارید. در ۴ درجه یا سردتر نگه دارید و تا ۳ تا ۴ روز مصرف کنید. برای کیفیتِ بهتر، سهمبندیشده تا ۲ تا ۳ ماه فریز کنید؛ بادمجان پس از یخزدایی نرمتر میشود. برنج را جدا، سریع سرد و طبقِ زمانِ کوتاهترِ مخصوصِ آن نگه دارید.
خورشِ یخزده را در یخچال یخزدایی کنید. کمی آب اضافه کنید و در قابلمهٔ دردار روی حرارت متوسط رو به کم، با جابهجاییِ آرامِ تکهها، گرم کنید تا مرکزِ گوشت و سس به ۷۴ درجه برسد. سس را کوتاه به جوش برسانید اما شدید هم نزنید. فقط مقدارِ لازم را گرم کنید.
ایمنی غذا
گوشتِ خام را از غذای آمادهٔ خوردن جدا نگه دارید و نشویید. تفتِ اولیه به معنای پختِ کامل نیست؛ پختِ آرام را تا پختِ ایمن و نرمی با چنگال ادامه دهید. حداقلِ گوشتِ برشکاملِ گوسفند ۶۳ درجه با ۳ دقیقه استراحت است، اما سردست برای بافتِ این خورش به پختِ آرامِ بسیار طولانیتر نیاز دارد. باقیمانده را سریع یخچالی کنید؛ گرمکردن، غذای بیشازحد بیرونمانده را ایمن نمیکند.
پرسشهای رایج
خیر. پایهٔ این نسخه گوشتِ گوسفند، بادمجان و گوجه است و لپه ندارد. قیمهبادمجان لپه و معمولاً تکههای کوچکترِ گوشت دارد؛ نامها را نباید بهجای هم به کار برد.
خیر. در این دستورِ اندازهشده بادمجان با روغن در فر برشته میشود و سپس کوتاه در سس میپزد. سرخکردن روشِ خانگیِ دیگری است، اما مقدارِ روغن و زمانِ متفاوتی میخواهد.
فقط تا نرمی برشته کنید، تکهها را ضخیم نگه دارید و تا نزدیکِ آمادهشدنِ گوشت برای افزودن صبر کنید. از جوشِ شدید و همزدنِ زیاد پرهیز کنید؛ برای سرو کفگیرِ پهن به کار ببرید.
بله. ۷۰۰ گرم سردستِ گوساله استفاده کنید و در صورت نیاز آبِ پخت را جبران کنید. ممکن است ۳۰ تا ۶۰ دقیقه دیرتر بپزد؛ پیش از افزودنِ بادمجان نرمی با چنگال را ملاک بگذارید، نه زمانِ نوشتهشده برای گوسفند.
چاشنیِ ترش را تدریجی اضافه کنید و همهٔ گزینههای آبلیمو، آبغوره و لیمو عمانی را با هم نریزید. ربِ سوخته یا لیموی کهنه و بیشازحدپخته ممکن است تلخ شود. با حرارتِ ملایم بپزید و پیش از آبلیموی پایانی بچشید.
پختهٔ شما
عکس غذای خود و تجربهتان از این دستور را با ما به اشتراک بگذارید. هر ارسال پیش از نمایش عمومی بررسی میشود و ارسال آن تضمینی برای انتشار نیست.