کتلتِ ایرانیِ گوشت و سیب‌زمینی

کتلت

کتلت

کتلتِ نازکِ گوشت و سیب‌زمینی با لبه‌های برشته

سیب‌زمینیِ خام و پیازِ ریزرنده‌شده با گوشتِ چرخ‌کردهٔ مزه‌دار، این کتلت‌های طلاییِ تابه‌ای را می‌سازند. آبِ اضافه را بگیرید، یک‌اندازه و نازک شکل بدهید و با حرارتِ متعادل بپزید تا سیب‌زمینی نرم و گوشت تا مرکز ایمن پخته شود.

آماده‌سازی
۴۵ دقیقه، شامل ۲۰ دقیقه استراحت در یخچال
پخت
۳۰ تا ۴۰ دقیقه، در چند نوبت
زمان کل
۱ ساعت و ۱۵ تا ۲۵ دقیقه، شامل استراحت در یخچال
تعداد
۴ نفر؛ حدود ۱۶ کتلت
درجهٔ سختی
متوسط
اشتراک دستور
کتلت — نمای نهایی

تماشای ویدئوی پخت

یک لحظه در آشپزخانه

صدای طبیعی آشپزخانه همراه این ویدئوی کوتاه است. صدا را با کنترل پخش فعال کنید.

تاریخچه و خاستگاه

تاریخچهٔ کتلت

کتلت در آشپزیِ خانگیِ ایران

ایران · آشپزیِ خانگی

بازاری در تهران، ۱۹۲۵. گوشه‌ای از زندگیِ بازار شهری؛ نه تصویری از پختِ این غذا.

والتر میتلهولتسر / آرشیو تصویری کتابخانهٔ ETH. مالکیت عمومی؛ از ویکی‌انبار.
مردم و کالاهای چیده‌شده زیر طاق بلند آجریِ بازاری در تهران.

مردم و کالاهای چیده‌شده زیر طاق بلند آجریِ بازاری در تهران.

مشاهدهٔ سند و مجوز تصویر ↗

آنچه منابع روایت می‌کنند

نامِ کتلت خود ردپایی تاریخی دارد. لغت‌نامهٔ دهخدا آن را واژه‌ای با ریشهٔ فرانسوی معرفی می‌کند و از چند شکلِ خوراکِ گوشتِ چرخ‌کرده، از جمله گونه‌ای با لپهٔ پخته، یاد می‌کند. این شاهدِ واژگانی نشان می‌دهد که نامِ کتلت فقط به ترکیبِ آشنای امروزیِ گوشت و سیب‌زمینی محدود نیست؛ اما زمانِ پیدایشِ همین نسخه را مشخص نمی‌کند.

سنتِ خانگی در گذرِ تغییر

سیب‌زمینی بخشِ دیگری از زمینهٔ تاریخی را روشن می‌کند. برت فراگنر در ایرانیکا ورودِ آن به ایران را در سدهٔ نوزدهم قرار می‌دهد؛ محمدرضا قانون‌پرور نیز در بررسیِ آشپزیِ ایرانی، کتلت را در شمارِ خوراک‌های سرخ‌کردنیِ شناخته‌شده می‌آورد. این دو روایت دربارهٔ تاریخِ یک ماده و جایگاهِ غذا در آشپزیِ ایران‌اند، نه تاریخِ ابداعِ کتلت. روایت‌های خانوادگیِ معاصر، تداومِ این سنت را با هر دو روشِ سیب‌زمینیِ خام و پخته نشان می‌دهند.

نقشه‌ای رنگ‌آمیزی‌شده از جان پینکرتون، سال ۱۸۱۸. مرزها و نام‌های تاریخی متعلق به زمان خود نقشه‌اند؛ نشان روی آن راهنمای جغرافیای خوراک است، نه ادعایی دربارهٔ مرزها.

این نشانگر به یک سنت گستردهٔ آشپزی ایرانی اشاره دارد، نه نقطهٔ اثبات‌شدهٔ پیدایش.

جان پینکرتون · ویکی‌مدیا کامنز · مالکیت عمومی
نقشهٔ رنگ‌آمیزی‌شدهٔ ایران و مناطق پیرامون، اثر جان پینکرتون در سال ۱۸۱۸

نقشهٔ رنگ‌آمیزی‌شدهٔ ایران و مناطق پیرامون، اثر جان پینکرتون در سال ۱۸۱۸

مشاهدهٔ سند و مجوز تصویر ↗

سفرهٔ نان و ترشی

کتلت هم برای ناهار با نان و خیارشور آشناست و هم برای دیسِ شام. خانواده‌ها در استفاده از سیب‌زمینیِ خام یا پخته و ادویهٔ دلخواه تفاوت دارند. این نسخه با سیب‌زمینیِ خام، کمی آرد و یک تخم‌مرغ، کتلتِ نازک و منسجمی می‌دهد.

پیش از شروع

مواد لازم

برای هر ماده، مقدار آمریکایی و متریک، روش انتخاب و جایگزین مناسب را ببینید.

کتلت — چیدمان مواد اولیه
چیدمان تصویری مواد اصلی؛ مقدار دقیق هر مورد در فهرست زیر آمده است.
01گوشت گوسالهٔ چرخ‌کرده با حدود ۱۰ درصد چربی۱ پوند ۴۵۰ گرم

نقش در غذاگوشت، بافت و طعمِ اصلی را می‌دهد؛ چربیِ متعادل مانعِ چرب‌شدنِ بیش‌ازحد می‌شود.

انتخابگوشتِ چرخ‌کردهٔ یخچالی را از منبعِ معتبر تهیه کنید و تا زمانِ مخلوط‌کردن سرد نگه دارید.

آماده‌سازیگوشت را مستقیم از یخچال مخلوط کنید؛ گوشتِ خام را نشویید. هر کتلت را دست‌کم به ۷۱ درجهٔ سانتی‌گراد برسانید.

جایگزینهمین وزن گوشتِ گوسفندِ چرخ‌کرده با همان دما مناسب است. گوشتِ چرخ‌کردهٔ مرغ یا بوقلمون به ۷۴ درجه نیاز دارد و بافت متفاوتی می‌دهد.

آلرژنگوشتِ ساده آلرژنِ اصلیِ رایج اضافه نمی‌کند؛ حساسیتِ فردی به گوشت ممکن است.

02سیب‌زمینیِ خامِ آردیحدود ۲ عدد متوسط ۳۵۰ گرم پوست‌گرفته

نقش در غذارشته‌های ریزِ خام در مرکز می‌پزند و نشاسته‌شان به انسجامِ مایه کمک می‌کند.

انتخابسیب‌زمینیِ سفت و پُرنشاسته، بدونِ بخشِ سبز، جوانه یا تلخی انتخاب کنید.

آماده‌سازیبشویید، پوست بگیرید و ریز رنده کنید. در پارچهٔ تمیز یا صافی خوب فشار دهید؛ سیب‌زمینیِ رنده‌شده را نشویید.

جایگزینسیب‌زمینیِ آردیِ مناسبِ تنوری نیز خوب است. سیب‌زمینیِ آب‌پز روشِ دیگری است و مقدارِ آردِ لازم را تغییر می‌دهد.

آلرژنجزو آلرژن‌های اصلیِ رایج نیست؛ حساسیتِ فردی به سیب‌زمینی ممکن است.

03پیاز زرد۱ عدد متوسط ۱۵۰ گرم پوست‌گرفته

نقش در غذاپیاز سراسرِ کتلت را مزه‌دار می‌کند، اما آبِ اضافه مایه را شل می‌کند.

انتخابپیازِ سفت با پوستِ خشک انتخاب کنید.

آماده‌سازیجدا از سیب‌زمینی ریز رنده کنید، خوب فشار دهید و آبش را دور بریزید.

جایگزینهمین وزن پیازِ سفید جایگزین کنید.

آلرژنحساسیتِ فردی به خانوادهٔ پیاز ممکن است.

04تخم‌مرغ۱ عدد بزرگ حدود ۵۰ گرم بدون پوسته

نقش در غذاتخم‌مرغ هنگامِ گرم‌شدن، گوشت و رشته‌های سبزی را به هم متصل می‌کند.

انتخابتخم‌مرغِ تمیز، بدونِ ترک و یخچالی استفاده کنید.

آماده‌سازیابتدا در کاسهٔ کوچک بشکنید، سپس به مایه اضافه کنید.

جایگزیننسخهٔ بدونِ تخم‌مرغ به تنظیمِ جداگانهٔ مادهٔ چسباننده نیاز دارد؛ حذفِ ساده ممکن است کتلت را شکننده کند.

آلرژنحاوی تخم‌مرغ است.

05آردِ سفیدِ گندم۲ قاشق غذاخوری، به‌علاوهٔ ۱ قاشق غذاخوری فقط در صورت نیاز ۱۶ گرم، به‌علاوهٔ ۸ گرم فقط در صورت نیاز

نقش در غذامقدارِ کم، رطوبتِ باقی‌مانده را می‌گیرد بی‌آنکه کتلت خمیری شود.

انتخابآردِ ساده استفاده کنید، نه آردِ دارای بیکینگ‌پودر یا مخلوطِ سوخاریِ ادویه‌دار.

آماده‌سازیبا ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۱۶ گرم، شروع کنید؛ اگر پس از استراحت مایه خیلی شل بود، حداکثر ۱ قاشق دیگر، معادل ۸ گرم، اضافه کنید.

جایگزینآردِ نخودچیِ نرم با همان وزن جایگزین می‌شود؛ چون میزانِ چسبندگی فرق دارد، ابتدا یک کتلتِ کوچکِ آزمایشی بپزید.

آلرژنحاوی گندم و گلوتن است. آردِ نخودچی از حبوبات است و همچنان به بررسیِ تماس متقاطع نیاز دارد.

06زردچوبهنیم قاشق چای‌خوری ۱٫۵ گرم

نقش در غذازردچوبه عطرِ گرمِ ملایم و رنگِ طلایی می‌دهد.

انتخابزردچوبهٔ خالصِ بدونِ نمکِ افزوده انتخاب کنید.

آماده‌سازیهمراهِ چاشنیِ دیگر، یکنواخت در مایهٔ خام پخش کنید.

جایگزیندر صورت نیاز حذف کنید؛ کتلت کم‌رنگ‌تر می‌شود.

آلرژنافزودنی‌ها و تماس متقاطعِ بستهٔ ادویه را بررسی کنید.

07نمک ریز و فلفل سیاهسه‌چهارم قاشق چای‌خوری نمک؛ نیم قاشق چای‌خوری فلفل ۴٫۵ گرم نمک؛ ۱ گرم فلفل

نقش در غذاچاشنیِ ساده، طعمِ گوشت و سیب‌زمینی را مشخص نگه می‌دارد.

انتخاببرای اندازهٔ گفته‌شده از نمکِ ریز استفاده کنید.

آماده‌سازییکنواخت مخلوط کنید؛ مزه را فقط پس از پختِ کاملِ کتلتِ آزمایشی بررسی کنید.

جایگزیناگر با خیارشورِ شور سرو می‌کنید نمک را کاهش دهید؛ برای تنظیمِ مزه مایهٔ خام را نچشید.

آلرژننمک و فلفلِ ساده جزو آلرژن‌های اصلیِ رایج نیستند.

08روغنِ بی‌بو برای سرخ‌کردن۶ قاشق غذاخوری، تقسیم‌شده و بیشتر، در صورت نیاز ۹۰ میلی‌لیتر، تقسیم‌شده و بیشتر، در صورت نیاز

نقش در غذالایهٔ نازک و پیوستهٔ روغنِ داغ، سطح را یکنواخت برشته می‌کند.

انتخابروغنِ تازهٔ مناسبِ سرخ‌کردنِ کم‌عمق، مانند کانولا، استفاده کنید.

آماده‌سازیبا ۳ قاشق غذاخوری، معادل ۴۵ میلی‌لیتر، شروع کنید و باقی را میانِ نوبت‌ها در صورت نیاز بریزید؛ همهٔ روغن جذب نمی‌شود.

جایگزینروغنِ تصفیه‌شدهٔ مناسبِ سرخ‌کردن و سازگار با حساسیتِ غذایی خوب است؛ کرهٔ تنها در این روش زود می‌سوزد.

آلرژناگر مهمان به دانه‌ها، مغزها یا سویا حساسیت دارد، منبعِ روغن را بررسی کنید.

گام‌به‌گام

روش پخت

وسایل لازم

  • رنده و پارچهٔ تمیزِ مناسبِ غذا یا صافیِ ریز
  • کاسهٔ مخلوط‌کردن و سینی
  • تابهٔ ضخیمِ ۳۰ سانتی‌متری و کفگیرِ پهن
  • دماسنجِ فوریِ غذا با نوکِ باریک
  • توری روی سینیِ تمیز
  1. 01

    رنده‌کردن و آب‌گیریِ سبزیجات

    سیب‌زمینی‌ها را بشویید و پوست بگیرید. ریز رنده کنید و در پارچهٔ تمیز یا صافیِ ریز روی سینک خوب فشار دهید. پیاز را جدا رنده کنید و آبش را بگیرید. انگشت‌ها را از رنده دور نگه دارید. وزن‌های فهرستِ مواد مربوط به پیش از رنده‌کردن و آب‌گیری است.

    زمان
    ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
    نشانهٔ آمادگی
    سبزیجات ریز رنده و نم‌دارند، اما آبِ آزاد جمع نشده است.
  2. 02

    مخلوط‌کردنِ مایه

    گوشتِ سرد، سبزیجاتِ آب‌گرفته، تخم‌مرغ، ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۱۶ گرم، آرد، زردچوبه، نمک و فلفل را در کاسه بریزید. با دستِ تمیز یا قاشقِ محکم ۱ تا ۲ دقیقه مخلوط کنید تا یکنواخت و کمی چسبناک شود. خام نچشید؛ گوشت، تخم‌مرغ و آرد همگی باید بپزند. پس از تماس، دست‌ها و ابزار را بشویید.

    زمان
    ۳ دقیقه
    نشانهٔ آمادگی
    مایه با فشار دادن منسجم می‌شود و گلولهٔ آردِ خشک ندارد.
  3. 03

    استراحت و بررسیِ غلظت

    بپوشانید و ۲۰ دقیقه در یخچال بگذارید. کمی از مایه را میانِ انگشت‌ها فشار دهید؛ باید بدونِ روان‌شدن یا خردشدن شکلش را نگه دارد. اگر آشکارا شل بود، ۱ قاشق غذاخوری، معادل ۸ گرم، آردِ کنارگذاشته را اضافه کنید؛ آرد را مشت‌مشت نریزید. هنگامِ سرخ‌کردنِ چندنوبتی، مایهٔ باقی را در یخچال نگه دارید.

    زمان
    ۲۰ دقیقه
    نشانهٔ آمادگی
    تکهٔ کوچکِ پهن‌شده، لبه‌هایش را حفظ می‌کند.
  4. 04

    شکل‌دادن و پختِ کتلتِ آزمایشی

    ۳ قاشق غذاخوری، معادل ۴۵ میلی‌لیتر، روغن را روی حرارتِ متوسط گرم کنید تا براق شود، نه دودکننده. با دستِ کمی چرب یک کتلتِ کوچکِ آزمایشی با ضخامتِ حداکثرِ ۱ سانتی‌متر بسازید. با کفگیر آرام در روغن بگذارید. هر طرف را حدود ۴ تا ۵ دقیقه بپزید و اگر زود تیره شد حرارت را کم کنید. پیش از چشیدن و تنظیمِ باقیِ مایه، رسیدنِ مرکز به ۷۱ درجه را بررسی کنید.

    زمان
    ۸ تا ۱۰ دقیقه، به‌علاوهٔ گرم‌شدنِ روغن
    نشانهٔ آمادگی
    کتلتِ آزمایشی طلایی است، سیب‌زمینی نرم شده و مرکز به ۷۱ درجه رسیده است.
  5. 05

    سرخ‌کردنِ بقیهٔ کتلت‌های نازک

    مایهٔ باقی را به سهم‌های مشابه تقسیم کنید تا در مجموع حدود ۱۶ کتلت داشته باشید. بیضی‌هایی حدود ۱۰ در ۷ سانتی‌متر با ضخامتِ حداکثرِ ۱ سانتی‌متر بسازید. هر بار ۵ تا ۶ عدد، بدونِ شلوغ‌کردنِ تابه، هر طرف حدود ۴ تا ۵ دقیقه بپزید. بگذارید طرفِ اول خودش را بگیرد، سپس یک بار با کفگیرِ پهن برگردانید. میانِ نوبت‌ها کمی از روغنِ باقی اضافه کنید تا لایه‌ای نازک باقی بماند.

    زمان
    ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در چند نوبت
    نشانهٔ آمادگی
    کتلت بدونِ شکستن بلند می‌شود و سطحی طلایی‌قهوه‌ای و یکنواخت دارد.
  6. 06

    بررسیِ مرکز و گرفتنِ روغنِ اضافه

    هر کتلت را کوتاه روی کفگیرِ تمیز بلند کنید و نوکِ باریکِ دماسنج را از پهلو، افقی، تا مرکز وارد کنید؛ عمقِ ورودِ توصیه‌شدهٔ دماسنج را رعایت کنید. هر کتلت باید دست‌کم به ۷۱ درجه برسد. کتلتِ ناپخته را به حرارتِ متوسط رو به کم برگردانید؛ رنگ به‌تنهایی معیارِ ایمنی نیست. کتلتِ پخته را روی توریِ تمیز بگذارید و ابزارِ گوشتِ خام را جدا نگه دارید.

    زمان
    در هر نوبتِ پخت
    نشانهٔ آمادگی
    همهٔ کتلت‌ها به دمای ایمنِ مرکز رسیده‌اند و سیب‌زمینی رشتهٔ خام و سفت ندارد.
  7. 07

    سرو با لبه‌های برشته

    بی‌درنگ و بدونِ روی‌هم‌چیدنِ فشرده سرو کنید؛ بخارِ محبوس پوسته را نرم می‌کند. در صورت تمایل گوجهٔ ورقه‌ای، خیارشور و نان را جدا بگذارید؛ این‌ها پیشنهادِ سرو هستند، نه بخشی از دستورِ اندازه‌شدهٔ پایه. اگر نوبت‌های اول را تا پایان نگه می‌دارید، روی توری در فرِ گرم بگذارید و دمای غذا را دست‌کم ۶۰ درجه نگه دارید.

    زمان
    ۲ دقیقه
    نشانهٔ آمادگی
    لبه‌ها برشته می‌مانند و مرکز داغ و نرم است.

نگهداری

کتلتِ پخته را بی‌درنگ در ظرفِ کم‌عمق در دمای ۴ درجه یا سردتر یخچالی کنید و ظرفِ ۳ روز مصرف کنید؛ یا برای کیفیتِ بهتر تا ۲ ماه فریز کنید. حداکثر ظرفِ ۲ ساعت پس از پخت، یا ۱ ساعت در هوای بالای ۳۲ درجه، در یخچال بگذارید. مایهٔ خام را یخچالی نگه دارید و ظرفِ ۲۴ ساعت و در محدودهٔ نگهداریِ ایمنِ اولیهٔ گوشت بپزید.

گرم کردن دوباره

کتلتِ یخ‌زده را در یخچال یخ‌زدایی کنید. در فرِ ۱۷۵ درجه روی سینی یا در تابهٔ دردار با حرارتِ ملایم گرم کنید تا مرکزِ همهٔ کتلت‌ها به ۷۴ درجه برسد؛ نزدیکِ پایان در را بردارید تا دوباره برشته شود. زمان به ضخامت و دمای اولیه بستگی دارد. فقط سهمِ مصرفی را گرم کنید.

تنوع‌ها

  • نصفِ گوشتِ گوساله را با گوشتِ گوسفندِ چرخ‌کرده جایگزین کنید و وزنِ کل و دمای نهاییِ ۷۱ درجه را نگه دارید.
  • برای انتخابِ مادهٔ بدونِ گندم، همان وزن آردِ نخودچیِ نرم مصرف و چسبندگی را آزمایش کنید؛ در صورت نیاز موادِ دارای تأییدِ بدونِ گلوتن انتخاب کنید.
  • برای عطرِ بیشتر، یک‌چهارم قاشق چای‌خوری، معادل ۰٫۵ گرم، زیرهٔ آسیاب‌شده اضافه کنید؛ نسخهٔ پایه به آن نیاز ندارد.

ایمنی غذا

با دقت و آگاهی آشپزی کنید

گوشت، تخم‌مرغ و آردِ خام را نچشید. برای بررسیِ گوشتِ چرخ‌کرده از دماسنج استفاده کنید، نه رنگ. مایه و ابزارِ خام را از غذای پخته دور نگه دارید. کتلت را آرام در روغنِ داغ بگذارید، آب را از تابه دور نگه دارید و سرخ‌کردن را بی‌مراقبت رها نکنید.

آلرژن‌ها

  • دستورِ پایه حاوی تخم‌مرغ و گندم/گلوتن است.
  • نان ممکن است گندم، کنجد یا شیر اضافه کند؛ خیارشور ممکن است خردل یا سولفیت داشته باشد. موادِ همراه و برچسبِ روغن را جداگانه بررسی کنید.
راهنمای کامل ایمنی و شرایط استفاده

پرسش‌های رایج

پرسش‌های رایج

01چرا کتلت وا می‌رود؟

آبِ اضافهٔ پیاز یا سیب‌زمینی، حذفِ استراحت یا برگرداندن پیش از بسته‌شدنِ پوسته می‌تواند علت باشد. خوب آب بگیرید، چسباننده را اندازه بزنید، سرد کنید و پیش از شکل‌دادنِ همهٔ مایه یک کتلتِ آزمایشی بپزید.

02چرا بیرون تیره و مرکز ناپخته است؟

تابه بیش‌ازحد داغ یا کتلت ضخیم است. ضخامت را حداکثر ۱ سانتی‌متر نگه دارید، حرارت را کم کنید و تا رسیدنِ مرکزِ هر کتلت به ۷۱ درجه بپزید. پوستهٔ تیره به‌تنهایی پخت را ثابت نمی‌کند.

03باید اول سیب‌زمینی را آب‌پز کنم؟

نه. این دستور برای سیب‌زمینیِ خامِ ریزرنده‌شده است که در کتلتِ نازک می‌پزد. کتلتِ سیب‌زمینیِ پخته هم شیوهٔ خانوادگیِ دیگری است، اما ترکیبِ دو روش رطوبت و چسبندگی را تغییر می‌دهد.

04می‌توان کتلت را برای غذای همراه برد؟

بله، پس از پختِ ایمن و سردکردنِ سریع. در کیفِ عایق با بستهٔ یخ ببرید و تا خوردن در ۴ درجه یا سردتر نگه دارید. هوای ظاهراً خنک یا ظرفِ دربسته جای یخچال را نمی‌گیرد.

پختهٔ شما

از سفرهٔ شما

عکس غذای خود و تجربه‌تان از این دستور را با ما به اشتراک بگذارید. هر ارسال پیش از نمایش عمومی بررسی می‌شود و ارسال آن تضمینی برای انتشار نیست.

بدون نام عمومیاین فرم نام یا ایمیل درخواست نمی‌کند
برچسب دستورکتلتخودکار
عکس غذاالزامی
بین ۱۰ تا ۴۲۰ نویسه۰ / ۴۲۰

با شرایط ارسال محتوای کاربران و سیاست حفظ حریم خصوصی موافقم.

چهره، شماره تلفن، نشانی، مدرک یا اطلاعات خصوصی را در عکس یا نظر قرار ندهید. نظرها به‌صورت متن ساده دریافت می‌شوند و هیچ ارسالی خودکار منتشر نمی‌شود.