تاریخچه و خاستگاه
کتلت در آشپزیِ خانگیِ ایران
ایران · آشپزیِ خانگی
بازاری در تهران، ۱۹۲۵. گوشه‌ای از زندگیِ بازار شهری؛ نه تصویری از پختِ این غذا.
والتر میتلهولتسر / آرشیو تصویری کتابخانهٔ ETH. مالکیت عمومی؛ از ویکی‌انبار.ردپای تاریخی
نامِ کتلت خود ردپایی تاریخی دارد. لغت‌نامهٔ دهخدا آن را واژه‌ای با ریشهٔ فرانسوی معرفی می‌کند و از چند شکلِ خوراکِ گوشتِ چرخ‌کرده، از جمله گونه‌ای با لپهٔ پخته، یاد می‌کند. این شاهدِ واژگانی نشان می‌دهد که نامِ کتلت فقط به ترکیبِ آشنای امروزیِ گوشت و سیب‌زمینی محدود نیست؛ اما زمانِ پیدایشِ همین نسخه را مشخص نمی‌کند.
خاستگاه و گسترش
سیب‌زمینی بخشِ دیگری از زمینهٔ تاریخی را روشن می‌کند. برت فراگنر در ایرانیکا ورودِ آن به ایران را در سدهٔ نوزدهم قرار می‌دهد؛ محمدرضا قانون‌پرور نیز در بررسیِ آشپزیِ ایرانی، کتلت را در شمارِ خوراک‌های سرخ‌کردنیِ شناخته‌شده می‌آورد. این دو روایت دربارهٔ تاریخِ یک ماده و جایگاهِ غذا در آشپزیِ ایران‌اند، نه تاریخِ ابداعِ کتلت. روایت‌های خانوادگیِ معاصر، تداومِ این سنت را با هر دو روشِ سیب‌زمینیِ خام و پخته نشان می‌دهند.
نقشه‌ای رنگ‌آمیزی‌شده از جان پینکرتون، سال ۱۸۱۸. مرزها و نام‌های تاریخی متعلق به زمان خود نقشه‌اند؛ نشان روی آن راهنمای جغرافیای خوراک است، نه ادعایی دربارهٔ مرزها.
این نشانگر به یک سنت گستردهٔ آشپزی ایرانی اشاره دارد، نه نقطهٔ اثبات‌شدهٔ پیدایش.
جان پینکرتون · ویکی‌مدیا کامنز · مالکیت عمومیبر سفرهٔ ایرانی
کتلت هم برای ناهار با نان و خیارشور آشناست و هم برای دیسِ شام. خانواده‌ها در استفاده از سیب‌زمینیِ خام یا پخته و ادویهٔ دلخواه تفاوت دارند. این نسخه با سیب‌زمینیِ خام، کمی آرد و یک تخم‌مرغ، کتلتِ نازک و منسجمی می‌دهد.