ردپای تاریخی
یک نام، شیوههای گوناگون
ایرانیکا پلوی لوبیاسبز را در میان پلوهای مخلوط ایرانی میآورد. مدخل لوبیا گونهای دارای شوید نیز ثبت کرده است؛ بنابراین یک نام میتواند شیوههای متفاوتی را دربرگیرد.
پلوی مخلوط ایرانی با گوشت
لوبیاپلو
برنجِ دمکشیده با گوشت نرم، لوبیاسبز و گوجه، روی تهدیگِ سیبزمینیِ طلایی
تکههای کوچک گوشت ابتدا آرام میپزند تا نرم شوند و سپس با لوبیاسبز و سسِ غلیظ گوجه ترکیب میشوند. مایهٔ کمآب میان برنجِ نیمپز با مغزِ سفت، کمی دارچین و زعفران لایهبندی میشود و تا دانهدانهشدن برنج و طلاییشدن تهدیگ سیبزمینی دم میکشد.

تماشای ویدئوی پخت
صدای طبیعی آشپزخانه همراه این ویدئوی کوتاه است. صدا را با کنترل پخش فعال کنید.
تاریخچه و خاستگاه
پلوی مخلوط و ورود مواد تازه به آشپزی
ایران · سنتهای پلوی مخلوط
ضیافتی در کاخ گلستان در دورهٔ قاجار، حدود ۱۸۷۰ تا ۱۸۸۰. این تصویر آرشیوی فضای آن دوره را نشان میدهد و عکس همین دستور غذا نیست.
منسوب به یحیی غفاری صنیعالملک دوم · ویکیمدیا کامنز · مالکیت عمومیردپای تاریخی
ایرانیکا پلوی لوبیاسبز را در میان پلوهای مخلوط ایرانی میآورد. مدخل لوبیا گونهای دارای شوید نیز ثبت کرده است؛ بنابراین یک نام میتواند شیوههای متفاوتی را دربرگیرد.
خاستگاه و گسترش
بررسیِ آشپزی قاجاری در ایرانیکا شکلگیری این غذا را با ورود موادِ تازهتر، از جمله لوبیاسبز و گوجه، مرتبط میداند. این زمینهٔ تاریخی است، نه تاریخِ دقیق تولدِ غذا.
نقشهای رنگآمیزیشده از جان پینکرتون، سال ۱۸۱۸. مرزها و نامهای تاریخی متعلق به زمان خود نقشهاند؛ نشان روی آن راهنمای جغرافیای خوراک است، نه ادعایی دربارهٔ مرزها.
این نشانگر به یک سنت گستردهٔ آشپزی ایرانی اشاره دارد، نه نقطهٔ اثباتشدهٔ پیدایش.
جان پینکرتون · ویکیمدیا کامنز · مالکیت عمومیبر سفرهٔ ایرانی
منظور از لوبیاپلو در اینجا پلوی لوبیاسبز است، نه پلو با لوبیای خشک. نوع گوشت و ادویه در خانههای مختلف فرق دارد؛ این نسخهٔ گوجهای شوید ندارد تا طعم لوبیاسبز و دارچینِ ملایم مشخص بماند.
پیش از شروع
مقدار دقیق هر ماده، راهنمای خرید و آمادهسازی و جایگزین مناسب آن را در فهرست زیر ببینید. مقدارها با واحدهای متریک و آمریکایی آمدهاند.

نقش در غذادانههای بلند میان مایهٔ گوجهای شکل خود را حفظ میکنند.
راهنمای خریدبرنج سفیدِ کهنه با دانهٔ شکستهٔ کم انتخاب کنید.
آمادهسازیآرام بشویید و ۳۰ دقیقه در آب خنک بخیسانید؛ پیش از جوشاندن آب آن را خالی کنید.
جایگزینبرنج سفیدِ معطر ایرانی مناسب است؛ زمان آبکش را با امتحان دانه تنظیم کنید.
حساسیت غذاییبهطور طبیعی بدون گلوتن است؛ در صورت نیاز تماس متقاطع را بررسی کنید.
نقش در غذاپخت آرام این گوشتِ خورشی را پیش از افزودن برنج نرم میکند.
راهنمای خریدگوشت با چربی میانبافتیِ متوسط و بدون رگهٔ بزرگِ چربیِ سفت انتخاب کنید.
آمادهسازیبدون شستن خشک کنید، چربی سفت را بگیرید و به مکعبهای حدود ۱٫۵ سانتیمتری ببرید.
جایگزینسردست گوسفند را هموزن جایگزین کنید؛ پیش از لایهبندی تا نرمشدن بپزید.
حساسیت غذاییگوشت ساده جزو مواد حساسیتزای اصلی رایج نیست.
نقش در غذاغلاف لوبیاسبز بافت و طعم شاخص این پلو را میسازد.
راهنمای خریدغلاف باریک و ترد، بدون نخِ سفت یا دانهٔ برجستهٔ درشت انتخاب کنید.
آمادهسازیبشویید، خشک کنید، سر و ته را بگیرید و به تکههای ۲ سانتیمتری ببرید.
جایگزینلوبیاسبز خردشدهٔ منجمدِ بدون سس مناسب است؛ رطوبت اضافه را پیش از لایهبندی تبخیر کنید.
حساسیت غذاییلوبیاسبز از حبوبات است؛ حساسیت فردی به لوبیا را در نظر بگیرید.
نقش در غذاپیاز پایهٔ خوشطعم و کمی شیرینِ سس را میسازد.
راهنمای خریدپیاز سفت و خشکِ بدون جوانه انتخاب کنید.
آمادهسازیپوست بگیرید و نگینی ریز کنید تا یکدست نرم شود.
جایگزینپیاز سفید با همین وزن مناسب است.
حساسیت غذاییحساسیت فردی به خانوادهٔ پیاز ممکن است.
نقش در غذارب بدون افزودن آبِ زیاد، رنگِ غلیظ ایجاد میکند.
راهنمای خریدرب سادهٔ بدون شکر یا سبزی افزوده انتخاب کنید.
آمادهسازیپیش از افزودن آب، کوتاه با پیاز و گوشت تفت دهید.
جایگزیناز ربِ بسیار غلیظ ممکن است کمی کمتر لازم باشد؛ سس را رقیق و مزه را بررسی کنید.
حساسیت غذاییترکیب انواع طعمدار را از نظر مادهٔ حساسیتزا بررسی کنید.
نقش در غذاگوجهٔ تازه طعمی روشنتر به ربِ غلیظ میدهد.
راهنمای خریدگوجهٔ قرمز و رسیده انتخاب کنید، نه سفت و نارس.
آمادهسازیبشویید، قسمت سفتِ سر را بگیرید و ریز خرد کنید.
جایگزینهمین وزن گوجهٔ خردشدهٔ کنسرویِ ساده جایگزین مناسبی است.
حساسیت غذاییجزو مواد حساسیتزای اصلی رایج نیست؛ افزودنیِ کنسرو را بررسی کنید.
نقش در غذاورقههای نازک سیبزمینی لایهٔ محافظ و طلاییِ تهدیگ را میسازند.
راهنمای خریدسیبزمینیِ سفت و بدون سبزی یا جوانه انتخاب کنید.
آمادهسازیپوست بگیرید، به ضخامت ۳ میلیمتر ورقه کنید، بشویید و کاملاً خشک کنید.
جایگزینبرای تهدیگ ساده، سیبزمینی را حذف و ۱ پیمانه از برنجِ نیمپز را کف قابلمه پخش کنید.
حساسیت غذاییسیبزمینی ساده جزو مواد حساسیتزای اصلی رایج نیست.
نقش در غذاروغن مایه را تفت میدهد و تهدیگ سیبزمینی را ترد میکند.
راهنمای خریدروغن تازه و بیبوی مناسب تفتدادن انتخاب کنید.
آمادهسازی۲ قاشق غذاخوری برای گوشت، ۱ قاشق برای لوبیا، ۲ قاشق برای تهدیگ و ۱ قاشق روی برنج کنار بگذارید.
جایگزینروغن زیتونِ ملایم قابل جایگزینی است؛ کره برشتهشدن را تغییر میدهد و شیر اضافه میکند.
حساسیت غذاییروغن متناسب با حساسیت غذایی مهمانان انتخاب کنید.
نقش در غذازردچوبه به پایهٔ گوشت عطر و گرمای ملایم میدهد.
راهنمای خریدزردچوبهٔ خوشعطر و بدون نمک انتخاب کنید.
آمادهسازیپس از تفتخوردن گوشت اضافه کنید و کوتاه هم بزنید.
جایگزیندر صورت نیاز حذف کنید؛ پودر کاری طعم غذا را تغییر میدهد.
حساسیت غذاییدر صورت نیاز تماس متقاطع ادویه را بررسی کنید.
نقش در غذامقدارِ کنترلشده عطری گرم به مایه میدهد.
راهنمای خریددارچین تازهٔ بدون شکر افزوده انتخاب کنید.
آمادهسازیدرست پیش از لایهبندی با مایهٔ کمآب مخلوط کنید.
جایگزینبرای طعم سادهترِ گوجه، به یکچهارم قاشق کاهش دهید یا حذف کنید.
حساسیت غذاییدارچین ساده جزو مواد حساسیتزای اصلی رایج نیست.
نقش در غذازعفران برنجِ نهایی را معطر میکند بیآنکه بر مایه غالب شود.
راهنمای خریدرشتههای قرمز تیره از منبع معتبر انتخاب کنید.
آمادهسازیبسایید و ۱۰ دقیقه در ۲ قاشق غذاخوری، معادل ۳۰ میلیلیتر، آب داغ دم کنید.
جایگزیناگر ندارید حذف کنید؛ رنگ خوراکی جایگزین طعم نیست.
حساسیت غذاییافزودنیهای مخلوطِ بستهبندی را بررسی کنید.
نقش در غذامایهٔ گوشت و آبِ پختِ برنج جداگانه نمک میگیرند.
راهنمای خریدنمک ریز استفاده کنید یا نوع دیگر را هموزن بسنجید.
آمادهسازی۱ قاشق چایخوری، معادل ۶ گرم، برای مایه و ۴ قاشق، معادل ۲۴ گرم، در آب جوشِ برنج بریزید.
جایگزینبه ذائقه کاهش دهید؛ مقدارِ نوشتهشده همان نمکِ باقیمانده در غذا نیست.
حساسیت غذایینمک ساده جزو مواد حساسیتزای اصلی رایج نیست.
نقش در غذافلفل طعم گوشت و گوجه را متعادل میکند.
راهنمای خریددر صورت امکان تازه آسیاب کنید.
آمادهسازیهمراه زردچوبه اضافه کنید.
جایگزینبرای غذای ملایمتر کم یا حذف کنید.
حساسیت غذاییدر صورت استفاده از مخلوط ادویه، برچسب را بررسی کنید.
نقش در غذاگوشت به پخت مرطوب نیاز دارد و آبِ جوشاندن برنج دور ریخته میشود.
راهنمای خریداز آب آشامیدنی استفاده کنید.
آمادهسازیاگر گوشت به زمان بیشتر نیاز داشت، کمی آب داغِ اضافی آماده داشته باشید.
جایگزینآبِ گوشتِ بدون نمک میتواند جای آبِ پختِ گوشت را بگیرد، اما طعم را تغییر میدهد.
حساسیت غذاییآب مادهٔ حساسیتزا ندارد؛ عصارهٔ آماده ممکن است کرفس، گندم، شیر یا سویا داشته باشد.
گامبهگام
گوشتِ خشک را به مکعبهای یکدستِ حدود ۱٫۵ سانتیمتری ببرید. پیاز و گوجه را ریز خرد کنید. لوبیا را بشویید، خشک و پاک کنید و به طول ۲ سانتیمتر ببرید. سبزیجات و ابزارشان را از گوشت خام جدا نگه دارید.
۲ قاشق غذاخوری روغن را در قابلمهٔ ضخیم روی حرارت متوسط گرم کنید. پیاز را ۸ تا ۱۰ دقیقه تا طلاییشدن لبهها تفت دهید. گوشت را اضافه کنید، حرارت را متوسط رو به زیاد کنید و ۶ تا ۸ دقیقه با همزدن بپزید تا رطوبت سطحی تبخیر و بعضی لبهها برشته شود.
زردچوبه و فلفل را ۳۰ ثانیه و سپس رب را ۱ دقیقه تفت دهید. گوجهٔ خردشده، ۱ قاشق چایخوری نمک و ۴۸۰ میلیلیتر آب اضافه کنید. به جوش ملایم برسانید، بپوشانید و ۶۰ تا ۹۰ دقیقه آرام بپزید. گاهی هم بزنید و فقط اگر در آستانهٔ خشکشدن بود کمی آب داغ بدهید.
وقتی گوشت تقریباً نرم شد، لوبیا را با ۱ قاشق غذاخوری روغن در تابهٔ پهن ۶ تا ۸ دقیقه تفت دهید. به گوشت اضافه کنید و با درپوش نیمهباز ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بپزید تا نرم شود. برای تبخیرِ آبِ اضافه درپوش را بردارید، دارچین را مخلوط و حرارت را خاموش کنید. مایه باید غلیظ و قابل برداشتن با قاشق باشد، نه آبکی.
در ۳۰ دقیقهٔ پایانیِ پخت مایه، برنج را آرام تا کمشدن کدری آب بشویید و ۳۰ دقیقه در آب خنک بخیسانید. زعفران را بسایید و در ۳۰ میلیلیتر آب داغ دم کنید. سیبزمینی را پوست بگیرید، ورقهٔ ۳ میلیمتری کنید، بشویید و کاملاً خشک کنید.
۲٫۴ لیتر آب و ۴ قاشق چایخوری نمکِ باقیمانده را به جوش کامل برسانید. آبِ برنجِ خیسخورده را خالی و برنج را اضافه کنید. ۴ تا ۷ دقیقه بجوشانید و زود امتحان کنید. وقتی بیرون دانه انعطافپذیر و مغزِ باریک آن هنوز سفت است آبکش کنید؛ کوتاه با آب ولرم بشویید و بگذارید آب اضافه برود.
۲ قاشق غذاخوری روغن را در قابلمهٔ نچسبِ خشک روی حرارت متوسط بریزید. سیبزمینیِ خشک را یکلایه و بدون رویهمافتادن بچینید. لایهٔ نازکی برنج ساده بریزید، سپس باقیِ برنج و مایه را در ۳ لایهٔ سبک و با برنج در بالا بچینید. مایهٔ گوجهای را از دیواره دور نگه دارید و فشار ندهید. زعفران و آخرین قاشق روغن را روی آن پخش کنید.
با دستهٔ قاشق ۴ راهِ بخار ایجاد کنید و به سیبزمینی نرسید. بپوشانید و ۵ تا ۷ دقیقه با حرارت متوسط گرم کنید تا بخار بلند شود. دمکنی تمیز را با گوشههای جمعشده بالای قابلمه و دور از حرارت، محکم دور درپوش ببندید. دوباره بپوشانید، حرارت را کم کنید و ۴۰ تا ۴۵ دقیقه دم دهید. اگر بوی سوختگی آمد، فوراً از شعله بردارید.
۱۰ دقیقه دور از حرارت استراحت دهید. برنج و مایه را با کفگیر پهن آرام به دیس منتقل کنید و فقط کمی زیرورو کنید. تهدیگ سیبزمینی را با کفگیری که سطح قابلمه را نخراشد جدا و کنار پلو سرو کنید. اگر کف نمیآید، قابلمه را بهزور یکباره برنگردانید.
باقیمانده را در ظرفهای کمعمق تقسیم و سریع، ترجیحاً ظرف ۱ ساعت، در یخچال بگذارید؛ برنج را در قابلمه برای سردشدن رها نکنید. در ۴ درجه یا سردتر نگه دارید و ظرف ۲۴ ساعت مصرف کنید. سهمهای سریعسردشده را برای کیفیت بهتر تا ۱ ماه فریز و در یخچال یخزدایی کنید.
هر سهم را فقط یک بار با ۱ تا ۲ قاشق آب در تابهٔ دردار یا ظرف مناسب مایکروویو گرم کنید. در میانه آرام زیرورو کنید و همهجا را به دستکم ۷۴ درجه برسانید. بلافاصله بخورید؛ تهدیگ زیر درپوش نرم میشود و بهتر است جدا دوباره ترد شود.
ایمنی غذا
گوشت خام و ابزار آن را از سبزیجاتِ شسته و برنج پخته دور نگه دارید. گوشت خام را نشویید. دمکنی را دور از شعله و سطح داغ محکم کنید. برنج پخته باید سریع سرد شود؛ گرمکردن دوباره لزوماً برنجِ بدنگهداریشده در دمای اتاق را ایمن نمیکند.
پرسشهای رایج
ممکن است برنج زیاد جوشیده، مایه آبکی بوده یا لایهها فشرده شده باشند. با مغزِ سفت آبکش کنید، سس را غلیظ کنید و سبک لایهبندی کنید.
بعضی گونههای ثبتشده دارند، اما این دستور ندارد. در اینجا لوبیاسبز، گوشت، گوجه، دارچین و زعفران به کار میرود؛ با پلوی شوید و باقالی یا لوبیای چشمبلبلی تفاوت دارد.
بله؛ لوبیای خردشدهٔ ساده را هموزن استفاده کنید. آبِ اضافه باید تبخیر شود و لوبیایی که پیشتر مدت کوتاهی در آب جوش قرار گرفته ممکن است زودتر نرم شود؛ پیش از پایان زمانِ لوبیای تازه امتحان کنید.
بله. سریع در ظرف کمعمق سرد و تا ۲ روز در یخچال نگه دارید. تا ۷۴ درجه کاملاً گرم کنید، آبِ آزاد را کم کنید و سپس با برنجِ تازهآبکششده لایهبندی کنید.
دستپخت شما
عکس غذای خود و تجربهتان از این دستور را با ما به اشتراک بگذارید. هر ارسال پیش از نمایش عمومی بررسی میشود و ارسال آن تضمینی برای انتشار نیست.