تاریخچه و خاستگاه

تاریخچهٔ دلمهٔ برگ مو

برگِ پُرشده در منابعِ آشپزیِ ایرانی

ایران · در خانوادهٔ مشترکِ دلمه

ضیافتی در کاخ گلستان در دورهٔ قاجار، حدود ۱۸۷۰ تا ۱۸۸۰. این تصویر آرشیوی فضای آن دوره را نشان می‌دهد و عکس همین دستور غذا نیست.

منسوب به یحیی غفاری صنیع‌الملک دوم · ویکی‌مدیا کامنز · مالکیت عمومی
ضیافت سلطنتی در باغ‌های کاخ گلستان در دورهٔ قاجار

ضیافت سلطنتی در باغ‌های کاخ گلستان در دورهٔ قاجار

مشاهدهٔ سند و مجوز تصویر ↗

اشاره‌های سدهٔ هفدهم

دلمه خانواده‌ای مشترک از خوراک‌های پُرشده در خاورمیانه و مدیترانه است. ایرانیکا نمونه‌های ایرانی را از سدهٔ هفدهم و دستورهای برگ مو را در کتاب‌های درباریِ متأخرتر ثبت می‌کند.

گونه‌های ایرانی در خانواده‌ای مشترک

سنت ایرانیِ دلمهٔ برگ مو، ترکیب‌های متفاوتی از برنج، سبزی، حبوبات، گوشت و چاشنیِ ملس دارد. روایتِ هما در پرشین ماما، نسخهٔ خانوادگیِ آذری و بی‌گوشتِ متفاوتی را ثبت می‌کند و نشان‌دهندهٔ همین تنوع است.

نقشه‌ای رنگ‌آمیزی‌شده از جان پینکرتون، سال ۱۸۱۸. مرزها و نام‌های تاریخی متعلق به زمان خود نقشه‌اند؛ نشان روی آن راهنمای جغرافیای خوراک است، نه ادعایی دربارهٔ مرزها.

این نشانگر به یک سنت گستردهٔ آشپزی ایرانی اشاره دارد، نه نقطهٔ اثبات‌شدهٔ پیدایش.

جان پینکرتون · ویکی‌مدیا کامنز · مالکیت عمومی
نقشهٔ رنگ‌آمیزی‌شدهٔ ایران و مناطق پیرامون، اثر جان پینکرتون در سال ۱۸۱۸

نقشهٔ رنگ‌آمیزی‌شدهٔ ایران و مناطق پیرامون، اثر جان پینکرتون در سال ۱۸۱۸

مشاهدهٔ سند و مجوز تصویر ↗

بر سفرهٔ ایرانی

مایه و چاشنیِ دلمه از خانه‌ای به خانهٔ دیگر فرق می‌کند. این نسخهٔ گوشتی و سبزی‌دار به شکل بقچه‌های کوچک و گرم سرو می‌شود؛ پیچیدنِ رولی هم ممکن است. برگِ شورِ آماده، پختِ دلمه را به فصلِ برگِ تازه محدود نمی‌کند.